Insulinooporność – problem XXI wieku

Insulinooporność, otyłość brzuszna, nadciśnienie czy wysoki poziom trójglicerydów składają się na tzw. zespół metaboliczny, który podnosi ryzyko wystąpienia cukrzycy typu 2 oraz chorób układu sercowo-naczyniowego. Jest on uważany za problem cywilizacyjny, związany z nieprawidłową dietą i niskim poziomem aktywności fizycznej w rozwiniętych społeczeństwach. Szacuje się, że zespół metaboliczny dotyczy ok. 20% dorosłej populacji, czyli blisko 5,8 mln mieszkańców Polski i nawet 33% populacji Stanów Zjednoczonych i 27% populacji Chin. Elementy zespołu metabolicznego są ze sobą ściśle powiązane. Wśród nich wyjątkowo uciążliwa jest insulinooporność.

Insulinooporność, czyli…

… zmniejszona wrażliwość (oporność) tkanek na działanie insuliny. Insulina jest hormonem produkowanym przez trzustkę. Jej głównym zadaniem jest obniżanie poziomu cukru we krwi – dzięki insulinie glukoza przenika z krwi do komórek, gdzie jest przekształcana w energię. Zdarza się jednak, że komórki zbyt słabo reagują na insulinę, co prowadzi do zaburzenia metabolizmu węglowodanów, ale także tłuszczów i białek. Niewrażliwe na insulinę tkanki nie mogą być odpowiednio odżywione przez glukozę, dlatego trzustka próbuje ratować sytuację, wydzielając jeszcze więcej hormonu. Jeśli ten stan się utrzymuje, mamy do czynienia z tzw. hiperinsulinemią. Z czasem zmuszona do nadmiernej pracy trzustka zaczyna słabnąć, a ilość produkowanej przez niej insuliny spada, co prowadzi do pojawienia się objawów cukrzycy.

Przyczyny insulinooporności

Na wytworzenie się insulinooporności ma wpływ wiele czynników, w tym genetycznie uwarunkowany poziom wrażliwości komórek na insulinę, nadmiar hormonów działających przeciwstawnie do insuliny (jest nim np. kortyzol oraz produkowany przez trzustkę glukagon), niezdrowe nawyki żywieniowe oraz siedzący tryb życia.

Kontrowersje budzi niekiedy kolejność występowania objawów – czy to otyłość prowadzi do insulinooporności, czy raczej w wyniku insulinooporności dochodzi do nadmiernego gromadzenia tkanki tłuszczowej. Zdarza się, że insulinooporność dotyka osoby szczupłe, choć – jak twierdzi część specjalistów – „diagnozowanie insulinooporności jako przyczyny nadmiernej masy ciała jest błędem, myleniem skutków z przyczyną”.

A jak jest naprawdę? Wiele badań naukowych sugeruje, że komórki przestają właściwie reagować na insulinę za sprawą wysokiego poziomu wolnych kwasów tłuszczowych we krwi. Tymczasem jedną z głównych przyczyn tego stanu jest nadmierne spożycie kalorii przy jednoczesnym zbyt niskim poziomie aktywności fizycznej. Odkładająca się tkanka tłuszczowa jest bowiem głównym źródłem wolnych kwasów tłuszczowych. Szczególnie niebezpieczny jest tłuszcz trzewny (brzuszny), który gromadzi się wokół organów wewnętrznych, zaburzając ich pracę. Ponadto tkanka tłuszczowa produkuje substancje hormonalne o działaniu przeciwstawnym do insuliny, nasilając objawy insulinooporności.

Wśród innych naukowo dowiedzionych przyczyn insulinooporności można wymienić:

  • Spożycie fruktozy (co ważne – z cukrów dodanych, nie z owoców).
  • Stany zapalne organizmu i zwiększony stres oksydacyjny.
  • Siedzący tryb życia i brak aktywności fizycznej.
  • Zaburzony mikrobiom jelitowy, czyli nieprawidłowości w obszarze flory bakteryjnej jelit.
  • Czynniki genetyczne i rasowe – w grupie podwyższonego ryzyka znajdują się Afroamerykanie, Latynosi i Azjaci.

 Jak z tym walczyć i zwyciężyć

Jeśli jesteś osobą szczupłą, dbasz o prawidłową dietę i uprawiasz sport, a mimo to zdiagnozowano u ciebie insulinooporność (w tym celu wykonuje się specjalistyczne testy, np. HOMA-IR), prawdopodobnie czeka cię leczenie farmakologiczne. W większości przypadków zmniejszona zdolność metabolizowania glukozy jest jednak ściśle powiązana z nadwagą lub otyłością, dlatego pierwszym krokiem powinna być zmiana stylu życia i diety. Zgodnie z zaleceniami Narodowego Centrum Edukacji Żywieniowej, początkiem leczenia jest postępowanie niefarmakologiczne, w tym:

  • obniżenie kaloryczności diety o 500-1000 kcal w stosunku do zapotrzebowania dziennego;
  • redukcja spożycia nasyconych kwasów tłuszczowych, tłuszczów trans, cholesterolu i węglowodanów prostych;
  • wzbogacenie diety o warzywa, owoce i produkty pełnoziarniste (węglowodany złożone);
  • zwiększenie aktywności fizycznej do co najmniej 30 minut dziennie lub 150 minut tygodniowo, ponieważ regularne wykonywanie ćwiczeń prowadzi do obniżenia stężenia glukozy we krwi – szczególnie zaleca się wysiłek o charakterze aerobowym;
  • utrzymanie prawidłowego tempa redukcji masy ciała (ok. 7-10% w ciągu 6-12 miesięcy).

Konsekwentne stosowanie powyższych zasad pomoże ci skutecznie walczyć z większością objawów zespołu metabolicznego, w tym z insulinoopornością. Pamiętaj jednak – nie diagnozuj i nie lecz się samodzielnie. Jeśli rozpoznajesz u siebie niepokojące objawy, udaj się do lekarza lub dietetyka, wykonaj niezbędne badania, a potem ściśle przestrzegaj zaleceń. I co najważniejsze – nie poddawaj się!

 

Zadaj nam pytanie

Dzień dobry

O co chcesz zapytać?

Zachęcamy także do przejrzenia naszej strony, gdzie zapewnie znajdziesz wiele ciekawych informacji na temat klubów, zajęć a także tych, dotyczących zdrowego stylu życia. Odwiedź nasz blog